Przejdź do treści
Napisz
Spadki i zachowek

Zachowek - komu się należy i jak go obliczyć

Aktualizacja: 9 czerwca 2026

Zachowek - komu się należy i jak go obliczyć - poradnik prawny, kancelaria radcy prawnego Buszta

Pominięcie w testamencie nie zawsze oznacza, że zostajesz z niczym. Najbliższym przysługuje zachowek - pieniężna rekompensata od osób, które majątek otrzymały. Oto kto ma do niego prawo, ile wynosi i jak go policzyć.

Komu przysługuje zachowek

Prawo do zachowku mają najbliżsi, którzy dziedziczyliby z ustawy, gdyby nie testament lub darowizny:

  • zstępni - dzieci, a dalej wnuki,
  • małżonek,
  • rodzice - ale tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych.

Rodzeństwu ani dalszym krewnym zachowek nie przysługuje.

Ile wynosi

Zachowek to co do zasady połowa wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wyjątek dotyczy osób małoletnich oraz trwale niezdolnych do pracy - dla nich jest to dwie trzecie tego udziału.

Jak go obliczyć - krok po kroku

  1. Ustal, jaki udział przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
  2. Pomnóż go przez 1/2 (lub 2/3 w przypadku małoletnich i trwale niezdolnych do pracy) - to ułamek zachowkowy.
  3. Ustal podstawę - czystą wartość spadku powiększoną o doliczane darowizny.
  4. Pomnóż podstawę przez ułamek zachowkowy.

Przykład: jedyny syn został pominięty na rzecz osoby trzeciej. Z ustawy dziedziczyłby cały majątek (udział 1/1). Wartość spadku to 300 000 zł. Zachowek wynosi 1/2 z 300 000 zł, czyli 150 000 zł.

Darowizny się liczą

Do podstawy zachowku co do zasady dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. To ważne, bo blokuje obejście prawa przez rozdanie majątku przed śmiercią. Są wyjątki (np. drobne darowizny zwyczajowo przyjęte), które oceniam indywidualnie.

Pamiętaj o terminie - 5 lat

Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach (od ogłoszenia testamentu, a przy dziedziczeniu ustawowym - od otwarcia spadku). Warto też wiedzieć, że od 2023 roku zobowiązany do zapłaty może wnioskować o rozłożenie zachowku na raty lub jego obniżenie.

Szczegóły, jak prowadzę takie sprawy, znajdziesz na stronie usługi zachowek i spadki.

Wartość spadku i darowizn bywa sporna - a to ona decyduje o kwocie. Zanim odpuścisz lub zapłacisz, warto policzyć, o jaką sumę realnie toczy się gra.

Chcesz zgłębić temat?

Zobacz stronę dziedziny: Zachowek i spadki - a jeśli masz pytanie do treści, po prostu napisz.

Napisz

Najczęstsze pytania

Komu należy się zachowek?

Najbliższym, którzy dziedziczyliby z ustawy, a zostali pominięci lub otrzymali za mało: zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz - w braku zstępnych - rodzicom spadkodawcy.

Ile wynosi zachowek?

Co do zasady połowa wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Dla osób małoletnich oraz trwale niezdolnych do pracy - dwie trzecie tego udziału.

Czy darowizny wlicza się do zachowku?

Tak. Do podstawy obliczenia zachowku co do zasady dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Dzięki temu nie da się pozbawić bliskich zachowku, rozdając majątek jeszcze za życia (z pewnymi wyjątkami, np. drobnych darowizn zwyczajowych).

Ile mam czasu na dochodzenie zachowku?

Roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat - od ogłoszenia testamentu, a przy dziedziczeniu ustawowym od otwarcia spadku. Po tym terminie odzyskanie pieniędzy bywa już niemożliwe.

Czy zachowek można rozłożyć na raty albo obniżyć?

Tak. Od 2023 roku zobowiązany może żądać odroczenia płatności, rozłożenia jej na raty, a w wyjątkowych sytuacjach nawet obniżenia zachowku - z uwagi na sytuację osobistą i majątkową obu stron.